E-kitapta “tam görünüm” efsanesi

| 1 Comment




Uzun zamandır e-kitap teknolojileri üzerine birşeyler yazmadığımı farkettim. Yayıncılarımızla yeni tanıştığımız dönemlerde, Türkiye’de e-kitap denince akla gelen yegâne soru “epub2 mi, epub 3 mü?” idi. Bugün bu konu üzerinde biraz daha durmak istiyorum.

10 ay kadar önce “epublardan epub beğen” başlıklı bir yazı yazmıştım. Epub3 seçen yayıncılar, özellikle zenginleştirilmiş içeriğe gereksinim duyan, çocuk ve eğitim kitapları yayıncıları oluyor. Bir de “iyisi epub3” diye düşünenler var ki, bu düşüncenin arkasında “basılı kitabın aynısı gibi e-kitap yapmanın tek yolu epub3 olduğu için” fikri yatıyor.

Peki e-kitap, gerçekten basılı kitabın “tıpkısının aynısı” olabilir mi veya olmak zorunda mı?

Sayfa ebadı değişince işler değişir

Senior woman reading with the Amazon.com Kindle e-book readerE-kitabın basılı kitapla aynı olmasının önündeki en önemli kısıt sayfa ebadı. E-kitapta sayfa ebadı, basılı kitaptaki gibi sabit değil. Ben e-kitabı 5,5″ akıllı telefonumdan okuyorsam sayfa düzeni başka, 7″ mini tabletle okuyorsam sayfa düzeni başka, 9″ tabletle okuyorsam başka… İster epub2 ister epub3 olsun, sabit çerçeveli formatta olmayan her kitap, okuyucu ebadına bağlı olarak tasarım farklılıkları gösterecektir. Hele ki okur kendi font büyüklüğünü seçerse, tasarımın tamamen şekil değiştirmesi kaçınılmaz olur.

Bu yüzden, b-kitapta sağ sayfaların altına zarifçe çekilen çizgiler, sol sayfaların sol üst köşelerine kondurulan değişken görseller, e-kitap içinde oradan oraya savrulan, okura “bu da ne” dedirtecek yersiz dekorlara dönüşebilir. Basılı kitapta bir sayfanın sol üst köşesine tasarlanan bir görsel, -eğer bölüm başında değilse- e-kitapta sayfa ortasına ya da sonuna gelebilir.

Okur isterse herşey değişir

iOS-ereader-apps17E-kitapta okur, kitabın tasarımına müdahale edebilir. Tüm okuma cihazları okura istediği fontu ve yazı büyüklüğünü seçme, sayfa kenar boşluklarını, satır aralarını ayarlama olanağı sağlarlar. Siz basılı kitapta çok özel bir font seçmiş olsanız da okurun seçimi esastır, seçtiğiniz fontu görmeyecektir bile.

Kaldı ki bu font seçimi meselesi, dönüşüm sürecindeki sıkıntıları da beraberinde getiriyor. Türkiye’de yayıncılar arasında font satınalma alışkanlığı yerleşmiş değil, genellikle kaynağı bilinmeyen, amatör bir şekilde Türkçeleştirilmiş fontlar kullanılıyor kitap tasarımlarında. Kağıt üzerine basıldığında pek de önemli risk içermeyen bu fontlar, dünyayı dolaşabilecek bir e-kitap sözkonusu olunca çok daha riskli hale geliyor.

Basılı kitap sayfa numarası imleri

Özellikle akademik değer taşıyan kitaplarda, akademisyenlerin referans verebilmelerini kolaylaştırmak için, basılı kitabın sayfa sayısını ilgili yerlere koyma gibi bir alışkanlık yerleşiyor. Mantık basit “Sayfa numarası olmazda akademisyen nasıl referans verebilir, araştırmacı aradığı cümleyi nasıl bulablir?” Aslında yanıt daha basit: akademisyenler sayfa numarası ile referans verirler zira b-kitaplarda “arama” özelliği bununla kısıtlıdır. E-kitaplardaki gelişmiş arama seçenekleri kullanmak yerine “sayfa numarasını mutlaka konumlandırmak” biraz gelenekselci bir yaklaşım oluyor. E-kitap üretimini çok zorlamıyorsa yapılabilir ama yapılmazsa, kitap akademik değerinden hiçbirşey yitirmez.

İçindekiler sayfası

En çok sıkıntı yaşadığımız konulardan biri. Genelde b-kitapların içinde, bir içindekiler sayfası olmaz. Ama Amazon, Apple gibi siteler, html formatlı bir içindekiler sayfası içermeyen kitapları satmıyorlar. Burada bahsettiğimiz, e-kitabın içinde yer alan index bölümünden farklı birşey. İndeks sayfasını açabilmek için okuyucunun özel menülerini kullanıyorsunuz. İçindekiler sayfası ise genellikle kitap iç kapağı ve künyenin ardından gelen sıradan bir sayfa. Okur, indeks sayfasının nasıl kullanılacağını bilmiyorsa, kitabın başına giderek buradan gerekli yönlendirmeleri alabiliyor. Gerekli-gereksiz tartışılabilir belki ama satıcı bunu şart koştuğunda, çok da tartışılacak birşey kalmıyor.

 

Genel

Paylaş: - -